In vitro na czym polega, etapy od stymulacji do transferu

Co oznacza nazwa in vitro

Określenie in vitro pochodzi z łaciny i znaczy dosłownie „w szkle”. W medycynie rozrodu oznacza zapłodnienie pozaustrojowe, czyli takie, w którym spotkanie komórki jajowej i plemnika odbywa się w warunkach laboratoryjnych. W literaturze fachowej używa się też skrótu IVF (in vitro fertilization). Metoda jest stosowana, gdy naturalne poczęcie nie następuje albo jest mało prawdopodobne, na przykład przy niedrożności jajowodów, zaburzeniach owulacji, endometriozie, obniżonej jakości nasienia lub gdy przyczyna niepłodności pozostaje nieustalona.

Ten tekst ma charakter informacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej, a decyzję o wyborze metody i planie leczenia zawsze podejmuje lekarz po badaniach. Ogólne informacje o leczeniu niepłodności i programie rządowym znajdziesz na stronie pacjent.gov.pl oraz w serwisie gov.pl.

Etap pierwszy, diagnostyka i kwalifikacja

Leczenie zaczyna się od diagnostyki. Lekarz zbiera wywiad, zleca badania hormonalne, ocenę rezerwy jajnikowej, ultrasonografię narządu rodnego oraz badanie nasienia partnera. Często dochodzą badania w kierunku chorób zakaźnych i badania ogólne, bo większość klinik wymaga ich aktualnych wyników przed rozpoczęciem cyklu. Na tym etapie lekarz ocenia, czy in vitro jest właściwą drogą, czy wystarczy mniej inwazyjna metoda, na przykład inseminacja.

Z punktu widzenia kosztów to etap, który łatwo przeoczyć. Badania przed leczeniem bywają wyceniane osobno od samej procedury, dlatego w kalkulatorze osobno pokazujemy pozycję „badania przed”. Od tego, ile badań masz już wykonanych, zależy końcowa kwota.

Etap drugi i trzeci, stymulacja i pobranie komórek

Naturalnie w jednym cyklu dojrzewa zwykle jedna komórka jajowa. W in vitro lekarz dąży do uzyskania kilku, ponieważ zwiększa to liczbę zarodków, z których można wybrać te do transferu. Służy do tego stymulacja hormonalna, najczęściej zastrzyki podskórne przyjmowane przez około dwa tygodnie. Dawki i rodzaj leków dobiera lekarz na podstawie wieku, rezerwy jajnikowej i wyników badań.

W tym czasie pacjentka jest monitorowana: wykonuje się kilka badań ultrasonograficznych i oznaczeń hormonów, aby ocenić wzrost pęcherzyków. Gdy są dojrzałe, podaje się lek wyzwalający owulację, a pobranie komórek planuje się na ściśle określoną godzinę po jego podaniu. Leki stymulacyjne to osobna pozycja kosztowa, zależna od dawek i długości stymulacji, często zauważalna w całkowitym budżecie. Informacje o tym, które leki są objęte programem, publikuje gov.pl w opisie programu polityki zdrowotnej.

Pobranie komórek jajowych, zwane punkcją, to krótki zabieg wykonywany zwykle w znieczuleniu, w warunkach zabiegowych kliniki. Lekarz pod kontrolą ultrasonografu wprowadza cienką igłę przez sklepienie pochwy do pęcherzyków jajnikowych i aspiruje płyn zawierający komórki jajowe. Pacjentka po krótkiej obserwacji wraca do domu tego samego dnia. W tym samym czasie partner oddaje nasienie, a gdy to niemożliwe, wykorzystuje się nasienie wcześniej zamrożone lub od dawcy z banku nasienia.

Etap czwarty, zapłodnienie i hodowla zarodków

W laboratorium embriolog łączy komórki jajowe z plemnikami. Są dwie podstawowe drogi. W klasycznym zapłodnieniu pozaustrojowym plemniki i komórki jajowe umieszcza się razem w specjalnej pożywce i pozwala im spotkać się samodzielnie. W metodzie ICSI embriolog wprowadza pojedynczy plemnik bezpośrednio do komórki jajowej. ICSI jest stosowana najczęściej przy obniżonych parametrach nasienia, a w wielu klinikach stanowi dodatkową pozycję w cenniku. Różnice w nazwach i kosztach metod omawiamy osobno w naszych materiałach o kosztach.

Po zapłodnieniu zarodki są hodowane w inkubatorze przez kilka dni, zwykle do stadium blastocysty, czyli około piątej doby. Embriolog ocenia ich rozwój według przyjętych kryteriów morfologicznych. Niektóre kliniki oferują inkubatory z kamerą, które pozwalają obserwować zarodek bez wyjmowania go z komory, oraz badania genetyczne zarodków, na przykład PGT-A. Są to opcjonalne dodatki, a ich wartość dla konkretnej pary ocenia lekarz.

Etap piąty, transfer zarodka

Transfer to przeniesienie wybranego zarodka do jamy macicy cienkim cewnikiem. Zabieg jest zwykle krótki i nie wymaga znieczulenia. Zarodek może zostać przeniesiony w tym samym cyklu, czyli jako transfer świeży, albo zamrożony i przeniesiony w kolejnym cyklu, po odpowiednim przygotowaniu błony śluzowej macicy. Liczbę zarodków do transferu ustala lekarz razem z pacjentami, kierując się wiekiem, jakością zarodków i bezpieczeństwem. Szczegółowy opis tego etapu znajdziesz we wpisie transfer zarodka in vitro.

Po transferze pacjentka przyjmuje leki wspierające, a test ciążowy z krwi wykonuje się po kilkunastu dniach według zaleceń kliniki. Zarodki, które nie zostały przeniesione, a nadają się do zamrożenia, można przechowywać w banku zarodków. Przechowywanie zwykle wiąże się z opłatą za rok.

Ile trwa cykl i od czego zależy koszt

Sam cykl od początku stymulacji do transferu trwa zwykle kilka tygodni, a z diagnostyką i przygotowaniem wydłuża się o kolejne tygodnie. Dokładny harmonogram wyznacza klinika. Na koszt wpływają: wybrana procedura, leki, badania, dodatki takie jak ICSI, mrożenie zarodków czy PGT-A, a także cennik wybranej kliniki. Skuteczność leczenia zależy od wieku kobiety, jakości komórek i zarodków oraz przyczyn niepłodności, dlatego szersze omówienie danych znajdziesz we wpisie skuteczność in vitro.

Część par może skorzystać z rządowego programu refundacji, który obejmuje wskazane etapy leczenia. Kryteria, w tym wiek kobiety i mężczyzny oraz liczbę refundowanych cykli, opisano na stronie refundacja in vitro, a ostateczną kwalifikację zawsze potwierdza klinika.